أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )
49
البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )
گويى آن چشمهها ماهاند كه خورشيد در آنها رخشيده است و گوهر نور در آنها پراكنده است . چشمههايى زيبا كه تودهء خاك را با پيرايههايى چنان ، آراستهاند و آن پيرايهها بديهاى زمستان تيره و سخت را روفتهاند . پيرايههاى زيبايى كه نخستين ريزش باران بهارى را نوشيدهاند ، و از زلال سرد و هميشه گذر سيراب شدهاند . گويى دشتها و هامونها با آن پيرايهها ، جامههاى زردى پوشيدهاند كه سينهاش با رنگهاى گلى آذين يافته است . باد صبا با نسيم خويش ، خاشاك را از سر هر چشمه بروبد ، آنگاه آب ، چون پيكرهء شمشيرهاى براق هندى ، بدرخشد . گويند : زمستان بغداد و بهار رى و پاييز همدان و تابستان اصفهان . و حكيمان گفتهاند : زيباترين جاها از نظر خلقت طبيعى رى است كه سر و سربان دارد . و زيباترين جاها از نظر ساختن و پرداختن گرگان است . و زيباترين جاها از نظر تقسيمات طبرستان است ، و زيباترين جاها از نظر استخراج و معادن نيشابور است . و زيباترين جاها در گذشته و حال ، گنديشاپور است كه حسن آبان * 96 دارد و مرو كه رزيق و ماجان دارد ، و غوطه كه رازبان دارد ، و نصيبين كه هرماس دارد و صيمره كه دو دژ ( الحصنان ) دارد ، و بصره كه نهروان دارد ، و فارس كه شعب بوان دارد و مستشرف ( تپه بلند ) شهر زور و با قرحى كه جاى به جايش گلستان است و از ميان آنها نهرى روان ، و مداين و شوش و شوشتر كه ميان چهار رودخانه ، دجيل و مسرقان و ماهينان و نروبان ، افتاده است ، و بلخ و نهاوند و اصفهان و راغهاى همدان * 97 . گفت و گوى عبد القاهر و حسين بن ابى سرح ، در ستايش همدان و عراق و نكوهش آن دو : عبد القاهر بن حمزهء واسطى ، و حسين بن ابى سرح ، نزديك محمد بن اسحاق بس يك ديگر را ديدار مىكردند ، و در مسائل ادبى به هماوردى